ΕΠΙ 11 ΜΕΡΕΣ με κατέκλυζαν ακαταμάχητα σκόρπιες λεπτομέρειες μιας σαγηνευτικής παραστάσεως: ευχόμουν τη διάσωσή της σε DVD, επειδή οι μικροσυνιστώσες του «Μιούζικαλ της Πεντάρας» αποδεικνύονταν αδιαχώριστες από σύνολο αρρήκτων ενιαίο: η ανάκληση μας αναπόδραστα οδηγούσε σε άλλες. Ο τίτλος παραπέμπει λιγότερο στην ακατάλυτη «Όπερα της Πεντάρας» (γερμ. Dreigroschenoper) των Μπρεχτ και Κουρτ Βαιλ (πρώτη: Βερολίνο 31.8.1928) και ίσως κάπως περισσότερο (ως κοινωνική σάτιρα;) στην «Όπερα του Ζητιάνου» (αγγλ.The Beggar’s Opera) των Τζων Γκαίυ (John Gay, 1685-1732) και Γιόχαν-Κρίστοφ Πέπους (Pepush, 1667-1752).
Γνωστοί πια οι χαρισματικοί, νέοι συντελεστές. Ευφυέστατο κείμενο, δημοσιευμένο στο πρόγραμμα του σκηνοθέτου Κώστα Λαμπρούλη. Τη μουσική δε προφανώς συνεπέλεξαν οι αρχιμουσικοί αδελφοί Χρήστος και Δημήτρης Κτιστάκης: το έργο, εναλλαγή πρόζας και μουσικής, είναι αριστοτεχνική διαδοχή λίγο-πολύ οικείων, πάντως άμεσα προσλήψιμων, ακουσμάτων όπερας, οπερέττας, συμφωνικής μουσικής «μιούζικαλ», τραγουδιών. Τα πρωτότυπα κείμενα αντικατέστησε ευστοχότατα το κείμενο Λαμπρούλη. Με αφετηρία το ανέβασμα μιας όπερας από έναν οραματιστή αρχιμουσικό- ιμπρεσσάριο στη σημερινή μνημονιακή (ή…μαμωνιακή;) Ελλάδα, το συλλογικό έργο σκιαγραφεί αβρότατα πλην εναργέστατα το κατάντημα της. Κείμενο ,μουσική και σκηνοθεσία αποτελούν, ξανατονίζουμε, σύνολο άρρηκτο: κανένα από τα τρία στοιχεία δεν ολοκληρώνεται δίχως τα δύο άλλα. Όμως το έργο δεν είναι γι’ αυτό μόνο συλλογικό: πίσω του υπάρχει, θαυμαστά άσχετη με την τριγύρω Ελλάδα, όλη η μουσική Λάρισα που πέρυσι, μας χάρισε την ανεπανάληπτη «Κάρμεν», ομόφωνα τιμημένη από την ένωση Ελλήνων Θεατρικών και Μουσικών Κριτικών, στην ετήσια απονομή των βραβείων της (13.12.2010): Δημοτικό Ωδείο Λάρισας (ΔΩΛ), Σύλλογος Συμφωνικής Ορχήστρας Νέων Δήμου Λάρισας, Συνεργείο Μουσικού Θεάτρου, Χορωδία Όπερας ΔΩΛ, Θεσσαλικό Μπαλλέτο Όπερας… Όντως, όπως επισημαίνει το πρόγραμμα, «το σημαντικότερο επίτευγμα υπήρξε η συσπείρωση των δημιουργικών δυνάμεων της πόλης». Η Λάρισα, πριν ξεσπάσει το μνημονιακό «τσουνάμι», ξαναθύμισε σε μιαν Ελλάδα αποκτηνωμένου ατομικισμού πόσο υψηλό ήθος και φρόνημα μπορεί να εμπεριέχεται στη συλλογικότητα. Θυμίζει το γαλατικό χωριουδάκι του Αστερίξ που αντιστέκεται «ακόμη και για πάντα» στη σιδηρόφραχτη ρωμαϊκή παρακμή.
ΔΕΚΑΤΡΕΙΣ «αριθμοί» αποτελούν το έργο. Ιδού, χάριν της ιστορίας, τα «αιχμηρότερα» σημεία-στους αντίποδες υψηλότατης, δυστυχώς, ακροαματικότητος τηλεοπτικών «σατιρικών» εμεσμάτων: αρ. 5: «Δάνεια, τόκοι, μίζες και θώκοι, άνθρωποι, στόκοι!». Δήμαρχος και υπουργός στο αίτημα για επιχορήγηση του ιδεαλιστού ιμπρεσσάριου απαντούν αντίστοιχα: «Δεν έχω!» Ούτ’ ευρώ!». Αρ. 6: «Έχει ο δήμαρχος χωράφια και ο υπουργός χρυσάφια. Ήταν προίκα απ’ τη μαμά τους, μα χαλάλι τα όνειρά τους, θα τα δώσουν για την τέχνη. Με πιστεύεις; Σε πιστεύω. Κοροϊδεύεις; Κοροϊδεύω»(…). Με υποσχέσεις και προθέσεις, Ελβετίας καταθέσεις να που πήγαν τα λεφτά (…) Αφού τα πήρανε, τα φάγανε, τα τσέπωσαν, τα πιάσανε, τα χάσαν τα λεφτά». Αρ. 7: «στο φινάλε οι καρχαρίες βγαίνουν πάντα στον αφρό μα η τέχνη της πεντάρας τους χλευάζει και γι αυτό». Αρ. 13: «Μη σε τρομάζουν τα χρέη, υπάρχει χρήμα που ρέει». Κατακλείδα: «Κι αν κάπου, νιώθετε, σφάλαμε, άρχοντες αν σας προσβάλαμε, όχι δεν είχαμε πρόθεση, γράφετε σεις την υπόθεση. Κι αν έχει γίνει συνήθεια να θέλουν όλοι προμήθεια, με της σκηνής τα ψιμύθια, θα λέμε εμείς την αλήθεια. Αίσιο τέλος το μιούζικαλ. Κλάμα και γέλιο το μιούζικαλ, Χάδι , σφαλιάρα το μιούζικαλ. Τρύπια πεντάρα το μιούζικαλ».
Μουσικά οι «αριθμοί», σε αριστοτεχνική διαδοχή, ξεκινώντας από τη λυρική τραγικότητα, καταλήγουν στην ευφορία του «μιούζικαλ»: 1) Βέρντι: «Τραβιάτα», εισαγωγή. 2) Άρια α’ πράξεως «Ebben? Ne andro lontana» της Όπερας «La Wally» (1892) του Καταλάνι. 3) Σακελλαρίδη: «Βαφτιστικός», «Συ μου πήρες πια το νου». 4) Λέχαρ: «Εύθυμη Χήρα», ντουέτο «Σμίξτε, χείλη». 5) Ροσσίνι: «Κουρέας της Σεββίλης», άρια Φίγκαρο. 7) Κουρτ Βάιλ: «Όπερα της Πεντάρας». 8 ) Βασίλη Σολοβίωφ-Σεντόι «Μοσχοβίτικες Νύχτες». 9) και 10) Όφφενμπαχ: «Η τιμή των Σουφλερί», Βαρκαρόλλα από τα «Παραμύθια του Χόφφμαν». 11) 9 γαλλικά και αμερικανικά τραγούδια, εν οις αποσπάσματα του «Βιολιστή στη στέγη» και του «Φαντάσματος της Όπερας». 12) Δύο άγνωστά μου τραγούδια και 13) Μπερνστάιν «Ουέστ Σάιντ Στόρυ».
Δεκατριμελής λόγω στενότητος χώρου ορχήστρα (ανά 2 βιολιά, τσέλα, κοντραμπάσα, βιόλα, κουιντέτο ξυλίνων, κρουστά, πιάνο) υποχρέωσε σε διακριτικότατες αναθεωρήσεις ενορχηστρώσεων. Τέλειος συντονιστής ορχήστρας, χορωδίας (εύαρθρης, μοναδικού σκηνικού μπρίο, που βίωνε τη χορογραφία της Φαίης Σούκου) και μονωδών ο αρχιμουσικός Χρήστος Κτιστάκης (αυτόν ακούσαμε) εναλλάξ με τον αδελφό του Δημήτρη. Απολαυστικοί φωνητικά, άκρως εύαρθροι σε πρόζα και τραγούδι, μουσικότατοι showman ο τενόρος Γιώργος Τζιουβάρας (θιασάρχης) και show-women η λυρική σοπράνο Σύλβια Τσιμπανάκου (ονειρώδης στον Καταλάνι) και η δραματική Κατερίνα Οικονόμου (γραμματεύς) ακαταμάχητη καρατερίστα με φωνή πλουσιότατη, λαμπερή. Ο συγγραφέας-σκηνοθέτης κίνησε ευρηματικά την προικισμένη χορωδία πάνω σε υποβλητικότατα σκηνικά (Κώστας Βαρνάς: ερείπια στο αντικορύφωμα απογνώσεως του έργου) και φωτισμούς (Βιλ Κάσπερς) και σε εναλλάξ «γκρίζα» και ζωηρόχρωμα (πραγματικός οπτικός κλαυσίγελως!) κοστούμια της Ελένης Ψύρρα. Οργάνωση παραγωγής από την χαλκέντερη Σοφία Κούστα. Αγαπητέ, Κε Λούκο, το θέαμα συνιστάται ανεπιφύλακτα για το φετινό φεστιβάλ: πρώτη φορά, μετά από 51 χρόνια κριτικών αγώνων είχα μπροστά μου ολοζώντανο αυτό για το οποίο αγωνιζόμουν. (ΔΩ Λάρισας, 18.12.2010).
Εξπρές, 31/12/2010
Γιώργος ΛΕΩΤΣΑΚΟΣ
[...] Εδώ Λάρισα: «Το Μιούζικαλ της Πεντάρας» [...]